Vardiyalı çalışma, günümüz çalışma hayatının vazgeçilmez bir parçası olmuştur. Üretimin 24 saat aralıksız devam ettiği fabrikalarda ya da gün boyu çalışan hizmet sektörü işyerlerinde bir tercih olmaktan çıktı ve adeta zorunluluk haline gelmiştir.

Vardiya sistemi nedir?

Vardiya sistemi, iş mevzuatında “postalar halinde çalışma” olarak geçer.

Vardiyalı çalışma; niteliği nedeniyle sürekli çalışıldığı için, işçilerin birbiri ardına ve durmaksızın çalıştırılması olarak tanımlanabilir. Buna göre; vardiyalı çalışmadan bahsedebilmek için, birbiri ardına gelen çalışma postalarının varlığı şarttır.

Vardiya sayısı kaç olmalı?

Eğer işyerinde kesintisiz 24 saat çalışma varsa, 8’er saatlik dönemlerle en az 3 vardiya belirlenmesi yasal bir zorunluluktur.

Ama işyerindeki çalışma örneğin sabah 06:00 – gece 22:00 arasındaysa, burada haliyle iki vardiya yapılması da mümkündür.

İşçi vardiyalı çalışmak zorunda mı?

İşveren, vardiyalı çalıştırmak istediği işçiden onay almak zorunda mıdır? Bu sorunun cevabı hayır’dır.

O halde, eğer işyeri koşulları gerektiriyorsa, işçinin vardiyalı çalışmak zorunda olduğunu söylememiz gerekir. Ayrıca İş sözleşmesinde gerektiğinde işveren yönetim hakkını kullanarak işyerinde vardiyalar halinde  çalışma yaptırabileceği belirtilmiş ise işçi açısından haklı bir neden olmadığı sürece geçerlidir.

Ama bu, işverenin işçi vardiyalarını dilediği gibi belirleyebileceği ya da değiştireceği anlamına gelmez.

İşçi vardiya sistemi ile ilgili kurallar

Buna göre, ilk temel kuralımız, iki vardiya arasında en az 11 saat olması gerektiğidir. Bir başka deyişle işçi, bir vardiyada çalıştıktan sonra, 11 saat dinlenmeden sonraki vardiyasına çağrılamaz.

İkinci kural ise; işçinin sürekli gece vardiyasında çalıştırılamaması ile ilgilidir:

Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 8’inci maddesine göre;

• Bir hafta gece vardiyasında çalıştırılan işçi, bir sonraki hafta gündüz vardiyasında çalıştırılmalıdır.
• İşin niteliği öyle gerektiriyorsa, bu durumda en çok iki haftalık nöbet sistemi uygulanır. Yani iki hafta gece çalışan işçi, sonraki iki hafta gündüz çalıştırılmak zorundadır.

 

İşçi vardiyalı çalışmak istemezse ne olur?

Açıkçası bu durumda, işçinin herhangi bir hakkı olduğunu söyleyemeyiz. İşin niteliği gereği vardiyalar halinde çalışılan bir işyerinde, işçinin vardiyalı çalışmak istememesi ne yazık ki kabul edilebilir bir durum değildir.

Hatta engelli işçilerin bile vardiyalar halinde, gerektiğinde gece vardiyasında bile çalıştırılması mümkündür:

SONUÇ

İşçinin vardiyalı çalışmak istememesi, açıkçası bir şeyi değiştirmeyecektir. İş mevzuatı bu konuda işçiye bir takdir hakkı tanımamıştır.

Yani işveren çalışma koşullarıyla ilgili diğer kurallara uyduğu müddetçe, işçiden ayrıca bir onay alması gerekmez. Aynı şekilde işçinin de, bir dilekçe vererek vardiyalı çalışmadan vazgeçmesi mümkün değildir.

Vardiyalı çalışmak istemeyen işçinin önündeki tek yol, varsa haklı bir gerekçe bularak işten ayrılmak olacaktır. Aksi bir durumda çalışmaya devam edilmesi gerekir.

DİĞER BİR SEÇENEK İSE DİSİPLİN SÜRECİNİ BAŞLATARAK VE BİRKAÇ DEFA TESPİT – SAVUNMA – CEZA SÜRECİNİ İŞLETEREK İŞÇİNİN GÖREVİNİ YAPMAMAKTA ISRAR ETMESİ HALİNDEN HAKLI FESİH SÜRECİNE GİDİLEBİLİR.