Çalışanların İş Kanunundan doğan haklarından birisi de mazeret iznidir. İş Kanunu tarafından, işçinin olağanüstü bir durumundan veya işçinin ailevi veya kişisel bazı nedenlerle dolayı verilen bir izin türüdür.

İş Kanunu işçinin yasada sayılan mazeretlerinin olması durumunda kullandırılabilecek yıllık izin dışındaki ücretli izinlere mazeret izni denir.

4857 sayılı İş Kanunu’nun Mazeret izni başlıklı Ek 2 inci maddesinde;

İşçiye; evlenmesi veya evlat edinmesi ya da ana veya babasının, eşinin, kardeşinin, çocuğunun ölümü hâlinde üç gün, eşinin doğum yapması hâlinde ise beş gün ücretli mazeret izni verilir. Ayrıca işçilerin en az yüzde yetmiş oranında engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğunun tedavisinde, hastalık raporuna dayalı olarak ve çalışan ebeveynden sadece biri tarafından kullanılması kaydıyla, bir yıl içinde toptan veya bölümler hâlinde on güne kadar ücretli izin verilir

23 Nisan 2015 tarihinden önce Mazeret izinlerinin Ücretli İzin olarak mı yoksa “ücretsiz izin” olarak kullanılması İşçi ve işveren arasında sorun yaşanan konulardan biriydi. Bilindiği üzere mazeret izinleri “ücretsiz izin” iken 23 Nisan 2015 tarihine Resmî Gazetede yayımlanan İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KANUNU İLE BAZI KANUN VE KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMELERDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR 6645 Sayılı Kanun’un 35’inci maddesi ile İş Kanunu’na Ek 2’nci madde olarak eklenmiş ve “ücretli izin” haline getirilmiştir.

 

İş Kanunu’nda mazeret izinleri evlilik, doğum, ölüm ve engelli ebeveyni iznidir. İşçiye;

–Kendi Evliliğinde: 3 GÜN

–Evlat edinmesi durumunda 3 GÜN

–Anne veya Babasının, eşinin, kardeşinin ve çocuğunun ölümünde: 3 GÜN

–Eşinin Doğum Yapması Halinde: 5 GÜN

–En az %70 oranında engelli veya sürekli hastalığı olan çocuğunun tedavisinde, hastalık raporuna dayalı    olarak ve çalışan ebeveynden sadece biri tarafından kullanılması kaydıyla, 1 yıl içinde toptan veya bölümler hâlinde 10 güne kadar ücretli izin verilir

Kanun maddesinde anlatılan durumlar işçinin sözleşmesinde hüküm bulunmayan durumlar için geçerli olan sürelerdir ve bu süreler asgari sürelerdir. İşçi ile yapılan sözleşmede bu süreler azaltılamaz, sözleşmeye konmak şartı ile uzatılabilir.

İşçinin çocuklarının, kardeşlerinin veya amca, dayı, hala, teyze gibi diğer bir yakın akrabasının evlenmesi, anne, baba, eş veya çocuk gibi yakın akrabalarının hastalanması, doğum yapması veya maddede sayılmayan diğer bir yakın akrabasının ölümü, işçinin eşinin doğum yapması gibi hallerde işçiye mazeret izni verileceği yönünde bir düzenleme yapılmamıştır.

İşçilere verilmesi zorunlu olan bu izinler, yukarıda saymış olduğumuz durumlardan herhangi birinin ortaya çıkması durumunda ücretten bir kesinti yapılmaz, diğer bir deyişle kanunda sayılan mazeret izinleri ücretli izinlerdir.

Mazeret izinleri iş günü değil gün hesabıyla hesaplanmalıdır. Çünkü 4857 Sayılı İş Kanunu Ek Madde 2’de “gün” ifadesi geçtiği için üç gün, beş gün olarak belirtilen mazeret izin günlerinin hesabında iş günü değil tatil günlerinin de hesaba katılması gerekmektedir. Bu nedenle Mazeret izin süreleri iş günü olarak değil, takvim günü olarak düzenlenmiştir.

 

• Örneğin Perşembe çocuğu olan işçinin Mazeret İzin günleri Perşembe, Cuma, Cumartesi, Pazar, Pazartesi günleridir.
• Örneğin cumartesi günü evlenen bir işçinin mazeret izni cumartesi, pazar ve pazartesi olarak 3 gün olarak kullanılır.

 

İşçinin yıllık izin ücreti sözleşmenin feshi ile muaccel hale gelir. Başka bir deyişle işçinin kullandırılmayan yıllık izinlerinin ücrete dönüşmesi iş sözleşmesinin sona ermesine bağlıdır. Herhangi bir nedenle işçinin iş sözleşmesinin sona ermesi halinde, hak kazanıp kullanamadığı izin ücretlerinin def’aten ödenmesi gerekir. Ancak işçinin kullanmadığı mazeret izinlerinin iş sözleşmesinin sona ermesinde tıpkı yıllık ücretli izinlerde olduğu gibi ücrete dönüşmesi söz konusu değildir. Bu nedenle Mazeret izinleri, belirli olayların veya durumların gerçekleşmesine bağlı olduklarından genel anlamda dinlenme hakkı kapsamında değerlendirilmezler. Bu nedenle yıllık ücretli izin dışındaki yasal diğer izinlerin, izni gerektiren olgunun gerçekleştiği anda kullanılması gerekir. İşçi mazeret iznini, izni gerektiren olay bittikten sonra işverene talepte bulunarak kullanamaz.  4857 Sayılı İş Kanunu’nda yıllık ücretli iznin kullandırılmadığı takdirde ancak iş sözleşmesinin feshedilmesi ile karşılığı ücret alacağının ödeneceği belirtilmiştir. Ancak mazeret izinlerinin kullandırılmaması halinde, karşılığında ücret ödeneceği hususu düzenlenmemiştir.

Yargıtay’a göre de mazeret izinleri kural olarak doğduğu anda kullanılması gerekir ve kullanılmadığı taktirde yıllık ücretli izin gibi ücrete dönüşmez hükmü bulunmaktadır.

YARGITAY 9. Hukuk Dairesi Esas No: 2014/30441 Karar No: 2016/5377 Davacının nikah izni alacağı, bu izinde çalışma karşılığı talep ettiği ücret 4857 Sayılı Kanun’un 46/b maddesi gereğince aynı Kanunun 55/ı maddesi uyarınca mazeret iznidir. Mazeret izinleri kural olarak doğduğu anda kullanılması gerekir. Kullanılmadığı taktirde yıllık ücretli izin gibi ücrete dönüşmez. Denilmiştir.