Kıdem Tazminatı Nedir?

Kıdem tazminatı, iş yerinde tam 1 yılını dolduran kişilerin işten çıkarılmaları veya askere gitmeleri, emekli olmaları, evlenmeleri (kadın çalışanlar için) gibi sebeplerden dolayı iş sözleşmelerinin feshedilmesi sonucunda, 1 yıl çalışma karşılığında en son alınan 1 brüt maaşın tazminat olarak ödenmesidir. Bir yıldan sonra hesaplama gün hesabına göre yapılır ve hesaplamaya dâhil edilecek brüt maaş her yıl ocak ayında belirlenen kıdem tazminatı tavan tutarından yukarı olmaz.

 

İş Kanunu’na Göre Kıdem Tazminatı Alabilecek Kişiler

Kıdem tazminatı, işçinin çeşitli sebeplerden dolayı işinden ayrılırken işveren tarafından 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14.Maddesi gereğince ödemek zorunda olduğu bir tazminat şeklidir. İş Kanunu 24. Maddesi gereğince de aşağıdaki durumlarda işçi kıdem tazminatı alarak işten çıkabilir (İş Kanunu’na ulaşmak için tıklayın.) Ancak kıdem tazminatına hak kazanabilmek için işçinin aynı şirket veya bağlı olduğu grup şirketlerinde en az 1 yıl boyunca çalışması gerekir.

İşverenin haklı bir fesih nedeni olmadan işçinin iş sözleşmesine son vererek işten çıkarması.

Kadınların “evlenmeleri” halinde evlilik tarihinden itibaren 1 yıl içinde istifa etmesiyle kıdem tazminatına hak kazanır.

Erkeklerin askere gitmesi durumunda sülüs belgesini işverene getirmesi durumunda kıdem tazminatına hak kazanır.

Çalışan emekli oluyorsa SGK’dan emekli olduğuna dair imzalı belge ile kıdem tazminatına hak kazanır.

Çalışan her ne şekilde öldüyse o kişinin yakınlarına kıdem tazminatı ödemesinin yapılması için ölen kişinin ailesinin mahkemeden yazı getirmesi ile kıdem tazminatı alınmaya hak kazanılır.

Çalışan İstifa Ederse Kıdem Tazminatı

“İş Kanununun 24. Maddesine göre işçi aşağıdaki sebeplerden dolayı istifa ederse kıdem tazminatını alabilir.

1. Sağlık Sebepleri

Yaptığı işten sağlığının bozulma ihtimali,

Sağlığının bozulması,

 

2. Ahlak ve İyi Niyete Uymayan Haller

İşveren işçiye yalan söylerse,

İşveren işçiye tacizde bulunursa,

İşveren işçinin maaşlarını zamanında ödemezse,

( Kanunen 20 gün içinde işçinin maaşını işveren ödemek zorundadır. Bir kere geç ödeme yapılması söz konusu ise geçerli olmayabilir.)

3. Zorlayıcı Sebepler / İşverenden kaynaklı

İşçi, işverenden kaynaklanan bir nedenden dolayı 1 haftadan uzun süre işe gidemezse ve parasını alamazsa ve işveren işçinin gelmediği gün parasını keserse işçi kıdem tazminatına hak kazanır.

Bu sayılanların dışında bir durum var ise işçi kıdem tazminatını hak etmez.

İşverenin Kıdem Tazminatı Ödemeden İşçiyi Çıkarma Hakkı

İşçi, İş Kanunu’nun 25. Maddesinde belirtilen hallere uygunsa işveren tarafından kıdem tazminatı ödenmeden işten çıkarılabilir. 25. Maddede belirtilen haller:

1-           Sağlık Sebepleri

İşçi özel hayatına dikkat etmeyerek ( içkiye düşkünlük, derli toplu olmayan yaşantı  vs.) üst üste 3 gün farklı günlerde 5 gün sağlık nedeni ile rapor alıyorsa,

İşçi bulaşıcı bir hastalığa yakalanmışsa,

(Yargıtay bu gibi durumlarda sağlığından dolayı olduğu için kıdem tazminatı hakkı işçiye tanıyabiliyor. Kanun ise bu hakkı vermiyor.)

2-           Ahlak ve İyi Niyete Uymayan Haller

İşçi işverene mesleği hakkında yalan söylüyorsa,

İşçi işverene veya işverenin aile üyelerine hakaret ediyorsa,

İş yerinde çalışanlara sataşıyorsa,

İşçi başka bir işçiye tacizde bulunursa,

İşçinin işverenin güvenilirlik, doğruluk veya dürüstlüğüne aykırı davranması,

İşçi iş yerinde 7 günlük hapis cezasından fazla bir suç işlerse / Kullanılmıyor.

Aynı ay içinde işçi üst üste 2 gün farklı günlerde 3 gün haber vermeden işe gelmez ise,

İşçi yapmakla görevli bulunduğu görevleri yapmamakta ısrar ederse,

İşçinin eli altındaki malzeme, makine kendi kusurundan dolayı bozulduysa ve 30 günlük ücreti ile ödemeyecek haldeyse.

3. Zorlayıcı Sebepler / İşçiden kaynaklı

İşçi iş yerine zorlayıcı bir sebepten dolayı 1 haftadan fazla süre ile gelmez ise kıdem tazminatına hak kazanamaz.

 

Kıdem Tazminatı Tavan Tutarı Nedir?

Kıdem tazminatı tavan tutarı, çalışanın 1 yıl çalışma karşılığında alabileceği en yüksek kıdem tazminatı tutarıdır. En yüksek devlet memuruna (Başbakanlık Müsteşarı’na) ödenen bir yıllık emeklilik ikramiyesi tutarına eşittir. Aksi bir uygulama olmadığı sürece 6 ayda bir (ocak ve temmuz aylarında) enflasyona odaklı olarak yeniden değerlenir.

 

Kıdem Tazminatına Vergi Uygulanır mı?

Kıdem tazminatında (tavan tutarı aşamadığı sürece) damga vergisi haricinde bir vergi bulunmuyor. Ancak bir istisna olarak iş yerinde 24 yıldan fazla çalışanların, 24’ten fazla olarak ödenen brüt ücretleri vergiye tabidir. Örneğin 5.000 TL brüt ücret alan ve 30 yıl son iş yerinde çalışan bir kişi için 30*5.000 TL= 150.000 TL kıdem tazminatı hesaplanır ancak bu tazminatın (30-24=6) 6*5.000 TL= 30.000 TL’sinden gelir vergisi kesintisi yapılır.

 

Kıdem Tazminatı Nasıl Hesaplanır? 

Kıdem tazminatından vergi olarak sadece “damga vergisi” kesilir. Ayrıca kıdem tazminatı hesaplaması aylık brüt tutar üzerinden hesaplanır ve aylık brüt tutarının tavan sınırı vardır.

Örnek Kıdem Tazminatı Hesaplaması:

Brüt Ücret: 2.000,00 TL

Giriş Tarihi: 02.06.2015

Çıkış Tarihi: 10.08.2017

Giriş ve Çıkış Tarihi Farkı: 8 gün 2 ay 2 yıl

Çıkan sonuç gün bazında toplanır ve elle yapıldığı için +1 gün eklenir:

1 gün + 8 gün + 60 gün + 730 gün = 799 gün çalıştı. ( Normal gün hesabı)

Kıdem Günü: 799 * 30 gün /365 = 65,67 gün

Günlük Brüt Ücret: 2.000 TL/30 = 66,66 TL

Brüt Kıdem Tazminatı: 65,67 * 66,66 = 4.377,56 TL

Damga Vergisi: 4.377,56 TL * 0,00759 = 33,22 TL

Net Kıdem Tazminatı: 4.377,56 TL – 33,22 TL = 4344,34 TL.

 

İhbar Tazminatında Bilinmesi Gerekenler

• Bu süreler asgari olup sözleşmeler ile arttırılabilir.
• Bildirim şartına uymayan taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat ödemek zorundadır.
• Sürenin tamamı boyunca iş ilişkisi sürdürülmesi zorunlu değildir. Örneğin, 2 hafta süresince bir işçiyi çalıştırmanız gerekiyorsa 10 gün çalıştırıp 4 gün ihbar tazminatı ödeyebilirsiniz.
• İşveren ihbar tazminat süresini içeren ücreti çalışanın maaşından yasal olarak kesemez.
• İşveren bildirim süresine ait ücreti nasıl ödeyeceğini (peşin, taksit gibi ) çalışan ile anlaşarak iş sözleşmesini feshedebilir.

 

İhbar Tazminatı Hak Kazanma Süresi 

• İşe alınan işçinin deneme süresi 2 aydır. Sendika varsa 4 aya kadar uzatılabilir. Bunun dışında deneme süresi 2 aydan fazla uzatılamaz.
• Deneme süresi içerisinde fesih durumunda ihbar tazminatı gündeme gelmez. Bu yüzden çalışan deneme süresi olan 2 ayı doldurduktan sonra ihbar tazminatı hakkı kazanır.
• İş sözleşmesinde deneme süresi yoksa işçinin 1 günlük kıdemi bile ihbar tazminatını hak etmesini sağlar. İhbar tazminatına hak kazanma şartlarını taşıyan her işçi, bir gün bile kıdemi olsa bu tazminatı alabilecektir.
• İş sözleşmelerinin işveren tarafından deneme süresi içinde veya 4857/25 ile belirtilen esaslar içerisinde feshi halinde işçiye herhangi bir ihbar tazminatı ödenmez. İş sözleşmesinin işçi tarafından haklı nedenlerle feshi durumunda yine aynı bildirim süreleri geçerli olup, haksız bir nedenden dolayı sözleşmenin feshi durumunda ise işverenin ihbar tazminatı hakkı doğabilir

 

İhbar Tazminatı Ödenmeyen Durumlar

• Çalışanın istifa etmesi,
• Çalışan işçinin emekli olması,
• Deneme süresi içinde işverenin iş sözleşmesini feshetmesi,
• Çalışanın ölümü, gibi durumlarda işveren çalışanın ihbar tazminatını ödemez.

 

İhbar Tazminatı Hak Kazanma Durumları 

• 4857 sayılı iş kanunu madde 24’e göre işçinin iş sözleşmesini derhal fesih durumları belirtilmiş durumlar; (sağlık sebepleri, ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller, zorlayıcı sebepler)
• İşverenin ihbar bildirim sürelerine uymadan iş sözleşmesini feshetmesi,

 

İhbar Tazminatına Dâhil Edilmeyecek Ödemeler

1. Ayni ve nakdi ödemeler,
2. Fazla mesai ücretleri,
3. Genel tatil ücretleri,
4. Hafta tatili ücretleri,
5. İkramiye,
6. SGK Primleri,

İhbar Tazminatı Nasıl Hesaplanır?

İhbar tazminatı brüt ücret üzerinden hesaplanır ve kıdem tazminatında olduğu gibi tavan ücret bulunmaz. Ayrıca ihbar tazminatı hesaplamalarında gelir ve damga vergisi kesintisi yapılır.

İhbar Tazminatı Örnek Hesaplama

Bildirim tarihinde (ihbar süresi başlamadan) işten çıkarılan bir kişi 2.000 TL brüt maaş alsın ve aynı yıl içerisinde 7 ay çalışmış olsun. Bu durumda:

Günlük Brüt Ücret: 2.000 TL / 30 gün = 66,66 TL

7 Ay Çalışan Kişinin İhbar Süresi: 28 gün

Brüt İhbar Tazminatı: 66,66 * 28 = 1.866,48 TL

Gelir Vergisi Kesintisi:  1.866,45 * %15 = 279,96 TL (Vergi dilimleri sayfanın sonunda mevcut.)

Damga Vergisi Kesintisi:  1.866,45 TL * 0,00759 = 14,16

Kesintiler Toplamı: 279,96 + 14,16 = 294,12 TL

Net İhbar Tazminatı: 1.866,45 TL – 294,12 TL = 1.572,33 TL 

Not: Toplam brüt ücret yıl içerisinde 14.000 TL olduğu için %15 vergi dilimi uygulanmıştır.