İŞE İADE DAVASINDA İŞE BAŞLATMA VE BAŞLATMAMA YÖNÜNDEN

BOŞTA GEÇEN SĞRE VE  TAZMİNAT HESAPLAMA SGK PRİMLERİ

Örnek:

Bay X bir işyerinde 02.01.2010 tarihinde işe girmiş ve 27.10.2014 tarihinde işten çıkarılmıştır. Çalışanın en son ücreti aylık brüt 2500 TL olup, ayrıca aylık yol ücreti brüt 180 TL, yemek ücreti ise brüt 200 TL’dir.

Çalışan işten performansının kötü olması nedeniyle çıkarılmıştır. Bu nedenle kendisine takribi olarak net 4.528 TL ihbar tazminatı, net 13.779 TL kıdem tazminatı ödenmiştir. Çalışan yıllık izinlerin tümünü kullanmıştır.

Kendisine yukarıda belirtilen ödemeler işten çıkış tarihi olan 27.10.2014 itibariyle ödenmiştir.

Bay X, 30.10.2014 tarihi itibariyle işe iade davası açar.  Mahkeme 25.03.2015 tarihli duruşmada; çalışanın işine iadesine, boşta geçen dört aylık süre ücreti ve diğer sosyal hakların ödenmesine; işe başlatılmaması halinde ise 4 aylık ücreti tutarında tazminata karar verir.

Bunun üzerine işveren  kararı temyiz eder. Yargıtay tarafından yapılan temyiz incelemesi ise 15.10.2015 tarihinde sonuçlanır. Bay X’in işe iade kararı onanır. Dosya Yargıtaydan 29.10.2015’te ilk derece mahkemesine intikal eder. Kesinleşen mahkeme kararı ise Bay X’in avukatına 09.11.2015 tarihinde tebliğ edilir.

Bunun üzerine Bay X kesinleşen mahkeme kararının tebliğinden itiabren 10 iş günü içerisinde 11. Kasım 2015 günü itibariyle Noterden işe müracaat dilekçesi gönderir. Noter marifetiyle gönderilen işe başlama dilekçesi işyerine 16.Kasım 2015 tarihinde tebliğ edilir.

İşveren Bay X’i işe başlatmama kararı almıştır. Buna ilişkin olarak 24 Kasım 2015 itibariyle Bay X’e Noterden yazı göndererek işe başlatılmayacağını bildirir. Bu durumda Bay X’e ödenecek tazminat vd ödemeler nasıl hesaplanacaktır:

I- BOŞTA GEÇEN SÜRE VE DİĞER HAKLAR YÖNÜNDEN

Bay X’in işten çıkış tarihi 27.10.2014’tür. Dolayısıyla bu tarihi izleyen 4 ay boyunca sanki işyerinde çalışıyormuş gibi ücret, yol, yemek gibi ödemelerinin kendisine yapılması gerekmektedir. Dolayısıyla net 1867 TL X 4 ay =7468 TL boşta geçen süre ücreti kendisine ödenmelidir. Yine bununla birlikte 4 aylık süredeki yol ve yemek ücreti gibi ek sosyal haklar da kendisine ödenmelidir.

Burada dikkat edilmesi gereken konu şudur. Eğer feshi izleyen ilk dört aylık dönemde ücrete zam yapılmışsa (emsal işçinin ücreti), ödenecek boşta geçen süre ücretinin hesabında bu zamlı ücret esas alınarak gerekli hesaplama yapılmalıdır..

Yargıtay kararlarına boşta geçen 4 aylık süre işçinin kıdeminden sayıldığı için, söz konusu süre geçmişe dönük olarak sgkya bildirilmeli ve gerekli prim ödemeleri yapılmalıdır.

II- İŞE BAŞLATMAMA TAZMİNATI YÖNÜNDEN

Verdiğimiz örnek kapsamında işçi 4 aylık işe başlatmama tazminatına hak kazanmıştır. İşveren ise 24 Kasım 2015 tarihinde işe başlatılmayacağını BAY X’e bildirmiştir. Şu halde çalışanın işe başlatılmama tarihi 24. Kasım 2015’tir.

24 Kasım 2015 tarihi önemlidir. Neden mi önemli? Çünkü işe başlatmama tazminatına esas olacak ücret bu tarihteki emsal işçinin ücreti üzerinden hesaplanacaktır.

24 Kasım 2015 tarihinde emsal işçinin ücreti brüt 2900 TL’dir. Dolayısıyla kişinin işe başlatmama tazminatı  2900 x 4 ay = 11.600 TL’dir. Bu tutar gelir vergisinden müstesnadır. Ve sadece damga vergisi mahsubu yapılır. O halde Bay X’e net olarak ödenecek işe başlatmama tazminatı 11.523 TL’dir.

III- KIDEM TAZMİNATI YÖNÜNDEN

Yukarıda da bahsettiğimiz üzere 4 aylık boşta geçen süre işçinin kıdemine eklenmektedir. Böyle olunca kişinin işten çıkış tarihi 27.02.2015 olmaktadır. (Yani ilk çıkış tarihi olan 27.10.2014’ün üzerine 4 ay ekliyoruz).

Kişinin işe başlatılmadığı tarih 24. Kasım 2015 olduğuna göre, bu tarihteki emsal işçinin ücreti esas alınarak fesih tarihine 4 ay eklenmek suretiyle kıdem tazminatı yeniden hesaplanır. Yani 02.01.2010-27.02.2015 tarihi arasında, işe başlatmama tarihindeki emsal ücret olan brüt 2900 + yol + yemek  üzerinden kıdem tazminatı yeniden hesaplanır.

Yukarıdaki hesaba göre yol ve yemek ücretlerini yine ilk fesih tarihindeki tutarları esas alırsak kişiye ödenecek net kıdem tazminatı 16.778 TL olmaktadır. İlk fesih tarihinde kişiye 13.779 TL ödenmiş idi.

Dolayısıyla kişiye ödenecek net kıdem tazminatı farkı 16.778-13.779 = 2.999 TL olacaktır.

Ücretin kıdem tazminatı tavanını geçmesi halinde, işe başlatmama tarihindeki kıdem tazminatı tavan rakamı dikkate alınır.

IV- İHBAR TAZMİNATI YÖNÜNDEN

Yine burada da işe başlatılmama tarihindeki emsal ücret esas alınır. Ancak dikkat edilmesi gereken nokta 4 aylık boşta geçen süreyi eklediğimizde yeni bir ihbar süresinin doğup doğmadığıdır. Verdiğimiz örnekte kişinin kıdemi zaten 3 senenin üzerinde olduğundan yeni bir ihbar süresine hak kazanmamaktadır.

Buna göre yine işe başlatmama tarihi olan 24. Kasım 2015’te emsal ücret 2900 TL olduğuna göre, bu ücret üzerinden hesaplanan ihbar tazminatı net 5157 TL’ye tekabül etmektedir. Çalışana ilk fesih tarihinde 4528 TL ihbar tazminatı ödenmiş idi.

Dolayısıyla kişiye ödenecek net ihbar tazminatı farkı 5157-4528 = 629 TL olacaktır.

V- YILLIK İZİN ÜCRETİ YÖNÜNDEN 

Verdiğimiz örnekte kişinin kıdemine 4 ay eklendiğinde çalışan 14 günlük daha izne  sahip olmaktadır.

Bakiye 14 günlük izin ücreti işçinin  işe başlatmama tarihindeki emsal ücret üzerinden hesaplanacaktır.

Emsal çalışanın brüt ücreti 2900 TL olduğuna göre bunun netini de yaklaşık 2100 TL’ye tekabül ettiğini varsayalım. O halde günlük ücret 70 TL’ye gelmektedir.

70 TL X 14 gün =980 TL takribi yıllık izin ücretine hak kazanmaktadır.

 

VI- FAİZ

İşe iade davalarında alacak davalarında olduğu gibi dava tarihinden itibaren faiz işlemesi söz konusu olmamaktadır.

İşe iade bir tespit davası olduğu için faize ilişkin sistem alacak davalarına göre farklıdır. Buna göre boşta geçen süre alacağı yönünden, kararın kesinleşmesini takiben işe yeniden müracaat edilmesi itibariyle bu alacak muaccel olmaktadır. Ve faiz de bu tarihe göre başlar. Uygulanacak faiz mevduata uygulanan en yüksek faizdir.

İşe başlatmama alacağı yönünden ise faiz, işe başlama müracaatında talebin olması şartıyla, işe başlatmama tarihinden itibaren başlar Ve uygulanacak faiz ise yasal faizdir.

VII- MAHKEME KARARI SONRASI SGK’YA YAPILMASI GEREKEN BİLDİRİMLER

İş Mahkemesinin işe iade kararı vermesine rağmen işçinin, 10 iş günü içinde işe başlamak üzere işverene başvurmaması durumunda, feshin geçerli nedene dayanmadığı konusunda kesinleşen mahkeme kararına rağmen, fesih işlemi geçerli sayılacağı için işçi, İş Kanunu’nun 21. maddesinde yer alan iş güvencesi tazminatı ile en çok dört aya kadar boşta kaldığı sürelere ilişkin ücret ve diğer haklarını talep edemeyeceğinden, işverenin SGK’ya prim belgesi verme ve prim ödeme yükümlülüğü olmayacaktır. Yine, İş Mahkemesi tarafından feshin haklı nedenle yapıldığına hükmedilmesi halinde SGK’ya bildirim yapılmasını gerektirir bir sigorta işlemi de bulunmayacaktır.

A- İŞÇİNİN İŞE BAŞLATILMAMASI (TAZMİNAT ÖDENMESİ)

İş Mahkemesi tarafından feshin geçersizliğine ve işçinin işe iade edilmesine karar verilmesi sonrasında işçinin 10 iş günü içinde işverene işe başlamak üzere başvurmasına rağmen, işverenin işçiyi işe başlatmayarak tazminat ödeme yolunu seçmesi halinde, İş Mahkemesi kararına istinaden işçiye ödenmesi gereken en az dört, en çok sekiz aylık ücreti tutarındaki iş güvencesi tazminatı,  niteliği itibariyle ücret sayılabilecek bir kazanç olmaması ve işe başlatılmayan işçinin işe başlatılmaması nedeniyle bu süreler içinde sigortalılık vasfının da bulunmaması nedeniyle ödenecek tazminatın işçiyi himaye gayesi ve işverene işe başlatmama nedeniyle verilen bir medeni ceza niteliğinde olması nedeniyle sigorta primine tabi tutulmayacaktır.

İş Mahkemesi tarafından feshin geçersizliğine ve işçinin işe iade edilmesine karar verilmesi sonrasında işçinin 10 iş günü içinde işverene işe başlamak üzere başvurmasına rağmen, işverenin işçiyi işe başlatmayarak tazminat ödeme yolunu seçmesi halinde APHB (Aylık Prim ve Hizmet belgesi) yanında yeni Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği(21) (SSİY) hükümleri gereği işçi adına sigortalı işten çıkış bildirgesinin de verilmesi gerekmektedir (SSİY md. 25/son).

Yeni SSİY hükümlerine göre, 4857 sayılı Kanun’un 21. maddesine istinaden İş Mahkemelerince veya özel hakem tarafından verilen kararlar uyarınca, işe iadesine karar verilen işçi/sigortalının kesinleşen mahkeme kararının tebliğinden itibaren işverenin işçiyi işe başlatmaması halinde işçinin işe başlamak için işverene yaptığı başvurusuna ilişkin tebligatın alındığı tarihin içinde bulunduğu ayı takip eden ayın sonuna kadar verilen sigortalı işten ayrılış bildirgesi yasal süresi içinde verilmiş sayılacaktır.  

SSİY değişikliği ile birlikte, İş Mahkemeleri tarafından işçinin işe iadesine karar verilmiş ancak işveren işçiyi işe başlatmayarak işe başlatmama tazminatını ödeme tercihinde bulunmuş ise işçinin işe iade edilmesine ilişkin tebligatın işveren tarafından tebliğ alındığı tarihi takip eden ayın sonuna kadar işten ayrılış bildirgesi vermeyen işverene idari para cezası uygulanacaktır.

SSİY’de yapılan bu düzenleme nedeniyle işverenler, işe iade davasını kazanmasına rağmen işe başlatılmayan işçileri için dört aylık boşta geçen sürelere ait ücret ve diğer sosyal ödemeleri ihtiva eden APHB yanında işçinin işe iade talebinde bulunduğu ayı takip eden ayın sonuna kadar da işten çıkış bildirgesi vermekle yükümlü olacaktır. İşe iade davasını kazanan işçinin, işten çıkış bildirgesi daha önce verildiğine göre işten çıkış tarihinin SGK tarafından 4 ay ötelenmesi ve işverenden çalıştırmadığı bir işçisi için işten çıkış bildirgesi istenmemesinin daha isabetli bir düzenleme olacağını değerlendirmekteyiz.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu(22),  sigortalılığı çalışma olgusuna bağlamıştır. Çalışma olgusunun varlığı halinde sigortalı işe giriş bildirgesi ile APHB verilmekte çalışmanın sona ermesi halinde de işten çıkış bildirgesi verilmektedir. Çalışılmadan sigortalı olunan tek hal işe iade davasını kazanan işçinin prim belgesi verilerek 4 ay daha sigortalı beyan edilmesidir. Bu bildirim esasında bir çalışmaya dayanmamaktadır. Farazi olarak çalışılmış gibi sayılmaktadır. Bu nedenle fiilen çalışmayan işçi adına, 4 aylık süre için prim bildirgesi veren işverenden ayrıca işten ayrılış bildirgesi istenilmesini isabetli görmek mümkün değildir.

Örnek-1: 30.11.2011 tarihinde iş akdi feshedilen işçi, İş Mahkemesine işe iade davası açmış ve İş Mahkemesi 10.08.2013 tarihinde işe iade kararı vermiş, karar işçiye 15.08.2013 tarihinde tebliğ edilerek kesinleşmiş, işçi 10 iş günü içinde 20.08.2013 tarihinde işine iade edilmesi için noter aracılığıyla işverene tebligat yapmış, işveren işe iade tebligatını 25.08.2013 tarihinde posta yoluyla tebliğ almıştır. İşveren, işçiyi İş Mahkemesi kararına rağmen işe başlatmayacak ve tazminat ödeme yolunu seçecek ise en geç işçiden işe başlama tebligatını aldığı 25.08.2013 tarihini takip eden ayın son günü olan 31.09.2013 tarihine kadar, 4 aylık ek prim hizmet belgesi verilmesi sonucu farazi işten çıkış tarihi: 31.03.2012 tarihi olan işten çıkış bildirgesini vermez ise işverene 1/10 asgari ücret tutarında idari para cezası uygulanacaktır.

İş Mahkemesi tarafından işçinin işe iade edilmesine karar verilmesi sonrası işçinin, 10 iş günü içinde işverene işe başlamak üzere başvurmasına rağmen, işverenin işçiyi işe başlatmayarak tazminat ödeme yolunu seçmesi halinde, SSİY prim belgesi verme sürelerinde de bir değişiklik öngörmüştür(23).

Yeni SSİY hükümlerine göre 4857 sayılı İş Kanunu’nun 21. maddesine istinaden İş Mahkemesi tarafından verilen kararlar uyarınca, işe iadesine karar verilen işçinin, kesinleşen mahkeme kararının tebliğ tarihinden itibaren 10 işgünü içinde işe başlamak için işverene başvuruda bulunması ve işverenin, işçinin usulüne uygun daveti üzerine işe başlatmaması halinde, işçinin işe başlamak için işverene yaptığı başvurusuna ilişkin tebligatın alındığı tarihin içinde bulunduğu ayı takip eden aybaşından, başlamak üzere Kurumca çıkarılacak tebliğde belirtilecek süreler içinde(24) verilecek ek/asıl APHB’ler yasal süresi içinde verilmiş kabul edilecektir. Dolayısıyla işçinin işe başlama davetini alan işveren işçiyi işe başlatmayacak ise işe başlama davetini aldığı tarihi takip eden ayın 23’üne kadar 4 aylık sürelere ait prim bildirgelerini verecektir. İşveren teşvik şartlarını sağlıyor ise prim belgesini ilgili teşvike ait kanun numarası ile verebildiğinden prim indirimlerinden de (5 puanlık indirim gibi) yararlanabilecektir(25).

Örnek-2: Sigortalı (A)’nın 27.06.2011 tarihinde iş sözleşmesinin işveren tarafından feshine karar verilmesi üzerine, sigortalı (A)’nın İş Mahkemesinde sözleşmenin feshinin geçersizliği talebi ile açtığı dava sonrasında, iş sözleşmenin feshinin geçersizliğine karar verilmiş ve bu karar 20.08.2013 tarihinde kesinleşmiştir. İşçinin işe başlatılmasına ilişkin talebi 25.08.2013 tarihinde noter aracılığı ile işverene tebliğ edilmiştir.

İşe iade davasını kazanmış olan işçi, işveren tarafından işe başlatılmayacak ise işveren en geç işe başlama davetini aldığı 25.08.2013 tarihini takip eden ayın 23’ü olan 23.09.2013 tarihine kadar, 2011/Haziran ayı için 3 gün, 2011/Temmuz ayı için 30 gün, 2011/Ağustos ayı için 30 gün, 2011/Eylül ayı için 30 gün, 2011/Ekim ayı için 27 günlük ek APHB düzenleyerek SGK İl Müdürlüğü/Merkez Müdürlüğüne vermelidir. Bu sürelere ait aylık ek APHB’ler 23.09.2013 tarihine kadar verilmez ise işverene her bir APHB için 1/8 asgari ücret tutarında idari para cezası uygulanacaktır. Gerek idari para cezası ödenmek zorunda kalınmaması gerekse primler açısından 5 puanlık veya benzeri teşvik indirimlerinden yararlanılması ve gecikme zammı ve gecikme cezası ödenmemesi adına 4 aylık/120 günlük hizmetleri ihtiva eden asıl/ek APHB’lerin yasal sürede verilmesine azami dikkat edilmelidir.

B- İŞÇİNİN İŞE BAŞLATILMASI

İşe iade davasını kazanan işçinin işe iade başvuru talebi sonrası işveren tarafından işe başlatılması halinde boşta geçen 4 aylık süreye ilişkin ek APHB’lerin verilme süresi yeni SSİY hükümlerine göre işe başlatılmayan işçiye göre daha farklı belirlenmiştir.

Yeni SSİY hükümlerine göre, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 21. maddesine istinaden iş mahkemesi tarafından verilen işe iade kararı uyarınca, işe iadesine karar verilen işçinin kesinleşen mahkeme kararının tebliğ tarihinden itibaren 10 işgünü içinde işe başlamak için işverene başvuruda bulunması ve işverenin usulüne uygun daveti üzerine işçinin işe başlatılması halinde, davete ilişkin tebligatın işçi tarafından alındığı tarihin içinde bulunduğu ayı takip eden aybaşından başlamak üzere Kurumca çıkarılacak Tebliğde belirtilecek süreler içinde verilecek ek veya asıl aylık prim ve hizmet belgeleri yasal süresi içinde verilmiş kabul edilecektir(26). Dolayısıyla işe başlama davet yazısının işçiye tebliğ edildiği tarihi takip eden ayın en geç 23’üne kadar 4 aylık süreye ait APHB’ler verilebilecektir.

Örnek-3: Sigortalı (A)’nın 27.01.2011 tarihinde iş sözleşmesinin işveren tarafından feshine karar verilmesi üzerine, sigortalı (A)’nın İş Mahkemesinde sözleşmenin feshinin geçersizliği talebi ile açtığı dava sonucunda, iş sözleşmesinin feshinin geçersizliğine karar verilmiş, karar 20.06.2013 tarihinde kesinleşmiş, işveren, işçinin işe başlatılmasına ilişkin talebini içeren tebligatı 25.08.2013 tarihinde noter aracılığı ile almıştır.

İşveren tarafından, işe iade davasını kazanan işçinin, işe başlatılmasına karar verilmiş ve işe başlama davet yazısı sigortalıya 15.09.2013 tarihinde tebliğ edilmiştir. Bu durumda işveren en geç işçinin işe başlama davet yazısını tebliğ aldığı 15.09.2013 tarihini takip eden ayın 23’ü olan 23.10.2013 tarihine kadar, 2011/Ocak ayı için 3 gün, 2011/Şubat ayı için 30 gün, 2011/Mart ayı için 30 gün, 2011/Nisan ayı için 30 gün, 2011/Mayıs ayı için 27 günlük asıl/ek APHB düzenlemeli ve SGK İl Müdürlüğü/Merkez Müdürlüğüne APHB vermelidir. Bu sürelere ait aylık asıl/ek APHB’ler 23.10.2013 tarihine kadar verilmez ise işverene her bir APHB için 1/8 asgari ücret tutarında idari para cezası uygulanacaktır.

İş Mahkemesi kararı sonrası işçi, işveren tarafından işe başlatıldığında bildirim süresine ait ihbar tazminatı ile kıdem tazminatı peşin olarak ödenmiş ise bu ödemeler işçiye ödenecek en çok dört aya kadar olan ücret ve diğer alacaklarından mahsup edilecek ancak 5510 sayılı Kanunu’na göre bildirim süresine ait ihbar tazminatı ile kıdem tazminatının sigorta primine esas kazanca tabi tutulmaması nedeniyle, işçiye işe başlatılması halinde ödenecek en çok dört aya kadar olan ücret ve diğer haklarının mahsup edilmemiş haliyle prime tabi tutulması gerekecektir.

İşe iade kararı sonrası geriye dönük düzenlenecek asıl/ek APHB’ler elektronik ortamda değil de kağıt ortamında düzenlenecek, yazılacak dilekçe ekine, İş Mahkemesi kararına ait bir suret, işçi işe başlatılmayacaksa işçinin işe iade talebini içeren davet yazısı ve bu yazının işveren tarafından tebliğ alındığı tarihi gösterir mazbata, işçi işe başlatılacak ise işçinin işveren tarafından işe başlamasına ilişkin işe davet yazısı ve bu yazının işçi tarafından tebliğ alındığı tarihi gösterir mazbata sureti eklenerek işyerinin bağlı bulunduğu SGK İl Müdürlüğü/Merkez Müdürlüğüne verilmesi gerekecektir. Sigortalının iş sözleşmesinin feshinin geçersizliğine karar verilmesi ile işverenin bu konudaki tasarrufu geçersiz kabul edildiğinden, sigortalı aynı işyerinde işe başlasın veya başlamasın, sözleşmenin feshedildiği tarih itibariyle SGK İl Müdürlüğü/Merkez Müdürlüğünce işverenden ayrıca sigortalı tekrar işe giriş bildirgesi istenmeyecek ancak işçi işe başlatılmayacak ise bu kez 4 aylık ek APHB’nin son gününe ait farazi işten çıkış tarihli, sigortalı işten çıkış bildirgesi verilmesi gerekecektir.

VIII- SONUÇ

İş Mahkemesi tarafından feshin geçersizliğine ve işçinin işe iade edilmesine karar verilmesi sonrasında işçinin 10 iş günü içinde işverene işe başlamak üzere başvurması durumunda(27) işçi işe başlatılsın ya da başlatılmasın, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 21. maddesi uyarınca işçiye ödenecek olan en çok dört aya kadar ücret ve diğer alacaklardan sigorta primlerinin kesilmesi ve geriye dönük asıl/ek APHB’lerin düzenlenerek SGK’ya verilmesi gerekecektir. İş Mahkemesi kararına istinaden sigortalı aynı işyerinde işe başlatılacaksa, iş sözleşmesinin ilk feshedildiği tarih itibariyle sigortalı işe giriş bildirgesi ve işten çıkış bildirgesi verilmeyecek, ancak işveren, İş Mahkemesi kararına rağmen tazminat ödeme yolunu seçerek işçiyi işe başlatmayacak ise iş sözleşmesinin ilk feshedildiği tarihin 4 ay sonrasının tarihinin bulunduğu sigortalı işten çıkış bildirgesi verilecektir.

İşe iade davasını kazanan işçi/sigortalılara ait asıl/ek APHB’lerin yeni SSİY’de belirlenen yasal süreler içinde verilmemesinin müeyyidesi hem idari para cezası olacak hem de işveren 5 puan ve benzeri diğer teşvik haklarını kaybettiği gibi primler için ilave olarak gecikme zammı ve gecikme cezası da ödemekle karşı karşıya kalacaktır.